راهنمای نگهداری شیشه

علت بخار گرفتن بین دو شیشه دوجداره چیست؟ تعمیر یا تعویض؟

بخار روی سطح بیرونی شیشه نشانه خرابی نیست. اگر بخار یا لک بین دو جداره محبوس باشد، آب‌بندی واحد شیشه مشکل دارد و معمولاً خود شیشه دوجداره تعویض می‌شود.

بخار روی سطح بیرونی شیشه، خرابی شیشه دوجداره نیست. در بحث بخارگرفتگی، نشانه خرابی واحد شیشه زمانی است که رطوبت بین دو جداره محبوس شده و از هیچ‌یک از دو سطح در دسترس پاک نمی‌شود. در این حالت آب‌بندی واحد شیشه مشکل دارد و معمولاً خود واحد شیشه دوجداره تعویض می‌شود؛ اگر قاب سالم باشد، نیازی به تعویض کل پنجره نیست.

نمای مفهومی رطوبت و بخار محبوس بین دو جداره شیشه پنجره
تصویر مفهومی: لکه و بخاری که بین دو جداره محبوس شده است، با تمیزکردن سطح اتاق پاک نمی‌شود.

اول محل بخار را مشخص کنید

پیش از سفارش تعویض، محل دقیق رطوبت را پیدا کنید. فقط سطوحی را که بدون خطر در دسترس هستند بررسی و با دستمال نرم پاک کنید؛ برای پاک‌کردن نمای بیرونی در ارتفاع اقدام نکنید. تفاوت بخار سطحی با رطوبت محبوس میان دو جداره، نخستین گام تشخیص است.

محل بخار تشخیص اقدام
روی سطح رو به اتاق از داخل پاک می‌شود؛ خرابی واحد شیشه را نشان نمی‌دهد. رطوبت و تهویه اتاق را بررسی کنید.
روی سطح بیرونی بخار سطحی است؛ شیشه دوجداره خراب نیست. تعویض شیشه لازم نیست.
بین دو جداره از بیرون و داخل پاک نمی‌شود؛ آب‌بندی واحد مشکل دارد. خود واحد شیشه دوجداره بررسی و معمولاً تعویض شود.

چرا داخل شیشه دوجداره بخار می‌گیرد؟

طبق بند ۵‑۱۴‑۱‑۵ مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان ایران، شیشه عایق‌کاری از دو یا چند جام موازی تشکیل می‌شود که پیرامون آن‌ها درزبندی شده است؛ فاصله‌گذار بین جام‌ها قرار دارد و در داخل آن باید از ماده جاذب رطوبت استفاده شود. سیلیکاژلِ داخل فاصله‌گذار، بخار آب فضای میانی را جذب می‌کند. فضای میانی معمولاً هوای بدون رطوبت دارد و بسته به مشخصات محصول می‌تواند گاز دیگری داشته باشد. استاندارد ملی ایران ۸۵۲۱‑۱ نیز به ویژگی‌های مجموعه شیشه‌های دو یا چندجداره اختصاص دارد.

وقتی آب‌بندی پیرامونی کارایی خود را از دست بدهد، رطوبت می‌تواند وارد فضای میانی شود. ماده خشک‌کن مدتی از بخار آب را جذب می‌کند، اما پس از اشباع، با پایین‌آمدن دمای شیشه رطوبت روی سطوح داخلی می‌نشیند و هاله یا قطرات دیده می‌شود. افت آب‌بندی ممکن است با کیفیت ساخت، آسیب لبه هنگام حمل یا نصب، فشار مکانیکی، فرسودگی و تماس طولانی لبه با آب مرتبط باشد؛ تشخیص علت مشخص هر پنجره به بازدید نیاز دارد.

بخارگرفتگی همیشه ناشی از خرابی بعد از نصب نیست. اگر هنگام تولید، رطوبت محیط بالا باشد و شیشه‌ها پیش از درزبندی به‌خوبی خشک نشوند یا سیلیکاژلِ کافی و سالم به کار نرود، رطوبت اولیه ممکن است بین دو جداره محبوس بماند. پس از اشباع رطوبت‌گیر، این رطوبت به صورت بخار یا قطره دیده می‌شود.

وجود بخار بین جداره‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که شیشه حتماً از ابتدا با آرگون پر شده یا تمام گاز آن خارج شده است. مشخصات ترکیب اولیه را باید از فاکتور یا تولیدکننده بررسی کرد.

کنترل کیفیت شیشه دوجداره در آذرجام

به برآورد آذرجام، درصد بسیار بالایی از شیشه‌های دوجداره بازار در واحدهای فاقد پروانه کاربرد علامت استاندارد این محصول تولید می‌شوند. آذرجام دارای پروانه کاربرد علامت استاندارد ملی برای تولید شیشه دوجداره مطابق استاندارد ۸۵۲۱‑۱ است و از تولید هر سفارش نمونه‌برداری می‌کند. روی این نمونه‌ها آزمون مه‌گرفتگی و نقطه برفک با دستگاه آزمون انجام می‌شود تا رطوبت محبوس بین جداره‌ها بررسی و احتمال بخارگرفتگی محصول پیش از تحویل کمتر شود.

تعمیر می‌شود یا باید تعویض کرد؟

بخار یا لک روی سطح بیرونی شیشه، دلیل تعویض شیشه دوجداره نیست. اگر بخار یا لک، مانند رسوب سفید یا لکه قهوه‌ای، بین دو جداره باشد، آن سطح در دسترس نیست و با دستمال یا شست‌وشوی پنجره پاک نمی‌شود. شیشه خودش زنگ نمی‌زند؛ لکه قهوه‌ای ممکن است از اجزای اطراف باشد. وقتی اثر داخل محفظه است، معمولاً خود واحد شیشه دوجداره تعویض می‌شود.

اگر قاب سالم باشد، فقط واحد شیشه تعویض می‌شود. نصاب باید هنگام نصب، درزگیرها و مسیر خروج آب قاب را هم بررسی کند. سوراخ‌کردن شیشه یا خشک‌کردن موقت بخار، آب‌بندی واحد را بازسازی نمی‌کند.

تصویر مفهومی تعویض واحد شیشه دوجداره سالم در قاب پنجره موجود
تصویر مفهومی: اگر قاب سالم باشد، نصاب معمولاً واحد شیشه دوجداره را جداگانه تعویض می‌کند.

پیش از سفارش شیشه جایگزین چه چیزهایی را بررسی کنیم؟

  1. محل رطوبت را مستند کنید: از لکه و لبه پنجره در چند زمان عکس بگیرید و مشخص کنید آیا بخار از سطح داخل پاک می‌شود یا نه.
  2. گارانتی و مدارک سفارش قبلی را ببینید: اگر واحد شیشه ضمانت معتبر دارد، پیش از بازکردن آن با فروشنده یا مجری هماهنگ کنید.
  3. مشخصات واحد را دقیق اندازه بگیرید: طول، عرض و ضخامت کل، ضخامت هر لایه، عرض فاصله میانی، نوع شیشه، پوشش احتمالی Low-E و رنگ را ثبت کنید. صرفاً از روی ابعاد نمایان در قاب سفارش ندهید.
  4. کاربری و ایمنی را حفظ کنید: اگر شیشه قبلی سکوریت، لمینت یا ترکیب ایمنی بوده، جایگزین باید با نیاز همان محل و نظر متخصص انتخاب شود. برای کاربردهای ایمن‌تر می‌توانید ساختار شیشه دوجداره لمینت را هم بررسی کنید.
  5. قاب و زهکشی را اصلاح کنید: مسیر تخلیه آب، لاستیک‌ها، زهوار و لقمه‌گذاری باید قبل یا هنگام نصب واحد جدید بازبینی شوند.

برای آشنایی با ساختارها و تفاوت کاربردها، راهنمای انواع پنجره و شیشه دوجداره را بخوانید. اگر برای حمل واحد جدید نیاز به برآورد وزن دارید، جدول وزن شیشه دوجداره کمک می‌کند. برای انتخاب ترکیب و بررسی مشخصات سفارش نیز از بخش تماس با آذرجام استفاده کنید.

چطور احتمال تکرار بخارگرفتگی را کمتر کنیم؟

واحد شیشه با آب‌بندی مناسب و مشخصات متناسب با کاربری سفارش دهید؛ از آسیب‌دیدن لبه در حمل و نصب جلوگیری کنید؛ زهکشی قاب را باز نگه دارید و نگذارید آب در محل نشستن شیشه جمع شود. شوینده یا ابزار خشن را روی لبه‌ها و درزگیرها به کار نبرید. این اقدام‌ها احتمال مشکل را کم می‌کنند، اما جای بررسی کیفیت ساخت و اجرای صحیح را نمی‌گیرند.

پرسش‌های متداول

آیا بخار بین دو شیشه با سشوار یا آفتاب رفع می‌شود؟

ممکن است مدتی کمتر دیده شود، اما اگر آب‌بندی واحد از کار افتاده باشد، با تغییر دما و رطوبت بازمی‌گردد. گرمای موضعی شدید هم برای شیشه و قاب مناسب نیست.

آیا برای بخار بین شیشه‌ها باید کل پنجره عوض شود؟

اغلب خیر. در صورت سالم‌بودن قاب و لنگه، واحد شیشه دوجداره به‌تنهایی قابل تعویض است.

بخار روی سطح بیرونی یعنی شیشه خراب شده است؟

خیر. بخار روی سطح بیرونی، خرابی واحد شیشه دوجداره نیست. نشانه خرابی آب‌بندی، بخار محبوس بین دو جداره است.

چه زمانی بازدید متخصص لازم است؟

وقتی محل بخار روشن نیست، لکه بین جداره‌ها باقی می‌ماند، چند واحد هم‌زمان مشکل دارند، آب در قاب می‌ایستد یا قاب آسیب دیده است، بازدید برای تشخیص علت و اندازه‌گیری جایگزین لازم است.

مرجع استاندارد فنی

  • مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان ایران، ویرایش ۱۳۹۶، بند ۵‑۱۴‑۱‑۵: تعریف شیشه عایق‌کاری، درزبندی، فاصله‌گذار و ماده جاذب رطوبت.
  • استاندارد ملی ایران ۸۵۲۱‑۱: «شیشه ـ مجموعه شیشه‌های دو یا چندجداره ـ ویژگی‌ها»؛ ارجاع‌شده در فصل شیشه و نصب آنِ فهرست‌بهای ابنیه.
  • نشریه ۵۵‑۸، مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی، بخش شیشه‌های چندجداره: نقش ماده خشک‌کن در پیشگیری از میعان و لک روی سطوح داخلی شیشه و دستورالعمل پاک‌سازی سطوح در دسترس.